dr. Anneleen Spiessens


   UGent    
   faculteit Letteren en Wijsbegeerte
   departement Vertalen, Tolken en Communicatie
   afdeling Frans

   

   Groot-Brittanniëlaan 45, 9000 Gent
   Tel.: 09/2249752
   Fax.: 09/2249701 
   E-mail: anneleen.spiessens@ugent.be

 

 

 

Bio

  • 2002-2006: Romaanse Taal- en Letterkunde, KULeuven
  • 2006-2007: Master Literary Studies
  • 2007-2008: persattaché op de Franse Ambassade (Brussel)
  • februari 2008-januari 2014: onderzoeksassistent aan de Hogeschool Gent / UGent
  • vanaf februari 2014: redacteur van het tijdschrift Témoigner/Testimony (Fondation Auschwitz)
  • vanaf februari 2014: gastprofessor aan de UGent, departement Vertalen

 

Korte beschrijving onderzoeksactiviteiten

  • hedendaagse Franse literatuur
  • fictie
  • getuigenis
  • multidirectional memory
  • geweld
  • genocide
  • dader
  • discoursanalyse
  • vertaling

 

Korte beschrijving onderzoeksactiviteiten met betrekking tot de kernactiviteiten van de AOG

Anneleen Spiessens verdedigde op 20 december 2013 haar proefschrift Quand le bourreau prend la parole: génocide et littérature onder promotorschap van prof. dr. Pierre Schoentjes en prof. dr. Guy Rooryck.

In het proefschrift voert zij onderzoek naar de getuigenissen van génocidaires tijdens de Tweede Wereldoorlog en in Rwanda. Naar aanleiding van de publicatie van Les Bienveillantes in 2006 suggereert historicus Denis Peschanski dat het ‘tijdperk van de dader’ is ingeluid in de Holocaustliteratuur. Na de overgang van ‘dictie’ naar ‘fictie’ in de jaren 60 en 70 (Alexandre Prstojevic) lijken auteurs nu op zoek te gaan naar nieuwe manieren en nieuwe ‘stemmen’ – die van de beul, maar ook die van een nieuwe generatie – om het geweld te verwoorden. Dit neemt niet weg dat de dadergetuigenis problematisch is, en wel om verschillende redenen. Niet alleen roepen de geselecteerde teksten morele vragen op (heeft een génocidaire het recht om te spreken? heeft zijn woord dezelfde waarde als dat van de slachtoffers?); ze lijken ook niet te beantwoorden aan de klassieke definities van getuigenis. De daderteksten lijken hun plaats binnen het genre te moeten onderhandelen, en bouwen via enscenering (D. Maingueneau) en zelfpresentatie (R. Amossy) een discours op dat als getuigenis gelezen kan worden.

De discoursanalyse omvat eveneens een studie van de productie en circulatie van de daderteksten. In het proefschrift worden de mogelijkheden onderzocht van een kritisch contradiscours – een discours waarin de stem van de dader weerklinkt maar dat ook een vorm van ethisch verzet inhoudt. De ethische positionering van de betrokken agenten (de journalist-schrijver Jean Hatzfeld, de uitgever van Rudolf Höss’ autobiografie, de vertaler) uit zich in een bepaalde scenografie of discursieve constructie, soms zelfs een doorgedreven réécriture. Vertaling vervult hierin een belangrijke maar onderbelichte rol (T. Hermans). Een kritische evaluatie blijkt nodig van een aantal clichés uit de vertaaltheorie – het ‘onvertaalbare’, de ‘letterlijke’ of ‘trouwe’ vertaling, het onderscheid tussen vorm en betekenis. Door de aandacht te vestigen op de scenografie problematiseert Anneleen Spiessens het idee van een ‘getrouwe’ representatie of een ‘authentieke’ getuigenis.

De samenstelling van het corpus laat toe het verhaal van de dader in verband te brengen met diens literaire representatie, en de verhouding tussen document en fictie te definiëren. Welke rol krijgt de dader in de narratieve structuur? Wat is het verband tussen de fictieve figuur en zijn historische tegenhanger? Wat zijn de mogelijkheden van het daderdiscours in fictie? Wat laat het precies toe te zeggen of te denken? Het is belangrijk stil te staan bij de rol die literatuur zich toebedeelt in deze context en bij de ethische en esthetische uitdagingen die de integratie van de daderfiguur in de roman oproept.

Zo blijken Jonathan Littell (Les Bienveillantes) en Gilbert Gatore (Le Passé devant soi) hun romans te beschouwen als een heuristisch instrument in de zoektocht naar de zin van het geweld – of van het lijden van de slachtoffers. De auteurs van Fest’Africa trachten met hun literatuur dan weer de cyclische beweging van woord en geweld in Rwanda te doorbreken, en verzetten zich tegen de politieke recuperatie van de herinnering. Het is belangrijk de consequenties van hun vormelijke keuzes te onderzoeken, zowel voor de literatuur als voor ons begrip van de realiteit.

 

Link naar publicaties

https://biblio.ugent.be/person/802000442697

 

Lijst met publicaties

  • « Rondetafelgesprek met Arnon Grunberg » (met Liesbeth De Bleeker), Filter. Tijdschrift over vertalen, dossier « Arnon Grunberg en zijn vertalers », online sinds december 2013. Redacteur.
  • « Ethiek en kritiek in de vertaling van het nazidiscours : over de plaats en de grenzen van vertaling », Filter. Tijdschrift over vertalen, 20 (3) (dossier « Vertalen en ethiek »), 2013, pp. 27-33.
  • « Translation as argumentation : ethos and ethical positioning in Hoess’s Commandant of Auschwitz », Translation studies, 6 (1), 2013, pp. 3-18. 
  • « Gekleurd verleden : over geschiedenis, herinnering en mythe », Getuigen. Tussen geschiedenis en gedachtenis, 111, 2011, pp. 116-126.
  • « Le génocidaire parle. Mise en texte et mise en scène chez J. Hatzfeld et G. Gatore ». In Pierre Schoentjes & Déborah Lévy-Bertherat (éds), J’ai tué. Violence guerrière et fiction, Genève, Droz, 2010, pp. 197-211.
  • « Voicing the Perpetrator’s Perspective. Translation and Mediation in Jean Hatzfeld’s ‘Une Saison de machettes’ », The Translator, 16(2), 2010, pp. 315-336.
  • « Le témoignage du bourreau en littérature : esquisse d’une approche discursive », Romaneske, 35 (2), 2010, pp. 2-11. 
  • « La mise en scène du bourreau : Jean Hatzfeld et Gilbert Gatore », Témoigner. Entre histoire et mémoire, 102 (dossier « Criminels politiques en représentation »), 2009, pp. 29-40. 
  • « Lire ‘Les Bienveillantes’. Le lecteur témoin ou l’engrenage de la narration ». In Bernard Van Huffel & Winibert Segers (éds), La France et l’Ordre Nouveau : un travail sur le passé. Approches littéraires et politiques. Aanvaard
  • « Violence extrême et mise en forme littéraire : ‘faire voir’ le Rwanda » (met Pierre Schoentjes). In Catherine Dalipagic (éd.), La représentation de la guerre dans les conflits récents : enjeux esthétiques, éthiques et politiques. Aanvaard

 

Onderwijsactiviteiten

  • BA1: Franse grammatica (taalstructuren, morfologie van het werkwoord)
  • BA1: Mondelinge vaardigheden Frans, tekstanalyse en woordenschat
  • BA1: Vertaling Frans-Nederlands
  • MA: Inleiding in de Franse taal en cultuur